Wawel 3, 31-001 Kraków
tel.: 012 422 98 32
kom.: 572-293-827
E-mail: akkk@diecezja.krakow.pl
Archiwum czynne: Wt. - Pt. 9:00 - 13:00

Dofinansowania

Konserwacja unikatowych ksiąg i rękopisów ze zbiorów Archiwum i Biblioteki
Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu


W 2020 r. w ramach dofinansowywanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego projektu pn. „Konserwacja zabytków piśmiennictwa ze zbiorów Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu” pełnej konserwacji zostały poddane 3 manuskrypty pochodzące ze zbiorów Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej:


Sermones dominicales (AKKK, sygn. Ms 160) to papierowy rękopis spisany przez jednego pisarza na początku XV w. – według ustaleń ks. Ignacego Polkowskiego w 1401 r. Liczy 235 kart. Przed konserwacją miał oprawę z tektury oklejonej kartą z inkunabułu, którą zdemontowano i zabezpieczono podczas konserwacji, a w jej miejsce wykonano oprawę skórzaną. W manuskrypcie znajdują się kazania na kolejne niedziele roku poczynając od pierwszej niedzieli Adwentu (Dominica prima adventus), a kończąc na Dominica XXV post festum Trinitiatis. Z zapiski umieszczonej na jednej z kart manuskryptu dowiadujemy się, że spisał go w 1401 r. pisarz o imieniu Jan. Z tej samej notki możemy wyczytać, że Jan umieścił w tym rękopisie kazania autorstwa osoby określonej w następujący sposób: Wylhelmi Camellary Parisyensis. Możliwe, że autorstwo kazań można przypisać żyjącemu w XIII w. biskupowi paryskiemu Guillaume de Paris (znany również jako: Guilielmus Alvernus, Guillaume d'Auvergne, William of Paris). Zapiska nie objaśnia nam natomiast dla kogo i gdzie ten kodeks został spisany. Możemy tyko domniemywać, że skoro zasilił zasób Biblioteki Kapitulnej (obecnie Archiwum i Biblioteka Krakowskiej Kapituły Katedralnej) był przygotowany dla duchowieństwa związanego z katedrą na Wawelu. Zawarte w nim kazania musiały być przecież znane krakowskim kanonikom katedralnym. Możliwe również, że kaznodzieje katedralni niejednokrotnie czerpali inspirację z zawartych w tym rękopisie tekstów. Na fotografiach poniżej przykładowe karty z Ms 160 – stan przed konserwacją (po lewej stronie) i po konserwacji (po prawej stronie).




Opera S. Hieronimi (AKKK, sygn. Ms 185) to pochodzący z XV w. papierowy manuskrypt. Liczy 433 karty. Kodeks został spisany przez jednego pisarza. Oprawę wykonano ze skóry ozdobionej tłoczeniami. Zawiera odpisy dzieł św. Hieronima ze Strydonu, doktora Kościoła (ur. między 331 a 347 r.; zm. 419 lub 420), mianowicie: De viris illustribus seu scriptoribus ecclesiasticis oraz 179 listów pisanych przez św. Hieronima. Pierwsze z dzieł powstało w 392 r. w Betlejem. Jest to zbiór zapisek odnoszących się do 135 autorów chrześcijańskich, poczynając od św. Piotra. De viris illustribus jest uważane za najważniejszą z prac historycznych, które wyszły spod pióra św. Hieronima. Natomiast znajdujące się w kodeksie listy były kierowane do najróżniejszych osób i grup społecznych. Mają bardzo różnorodną tematykę (św. Hieronim pochyla się w nich m.in. nad kwestiami naukowymi i teologicznymi) stanowią odzwierciedlenie poglądów i nauczania tego doktora Kościoła. Wiele z nich ma charakter nawołujący. Po wynalezieniu druku dzieła św. Hieronima były wielokrotnie publikowane. Rękopis o sygnaturze Ms 185 najpewniej był użytkowany przez duchownych związanych z katedrą na Wawelu. Trudno wyrokować, czy początkowo stanowił własność któregoś z duchownych, czy może należał od początku do biblioteki kapitulnej, ponieważ według dotychczasowych ustaleń nie zachowały się noty proweniencyjne i znaki własnościowe. Na fotografiach poniżej przykładowe karty z Ms 185, stan przed konserwacją (po lewej stronie) i po konserwacji (po prawej stronie).




Liber Visitationum ac Revisionum Ecclesiarum Capellarum, Monasteriorum Diaecesis Cracoviensis, in qua continentur Inventaria, Reformationes aliaque Documenta Ab anno 1454 die 7 Februarij, ad annum Domini 1795 dies mensis Junij (AKKK, A.Vis. 68). To jednostka archiwalna, w skład której wchodzą dokumenty odnoszące się do kościołów, kaplic i klasztorów z terenu diecezji krakowskiej. Są to przede wszystkim wizytacje i rewizje, czasem również inwentarze sprzętów należących do danego kościoła czy kaplicy. Sporządzane od XVI do końca XVIII w. odpisy i oryginalne dokumenty o pokrewnej tematyce na początku XIX w. zdecydowano się zszyć i oprawić (półskórek, tektura oklejona brązowym papierem; na grzbiecie tytuł dodany już w XX w. przez ks. Kazimierza Figlewicza). W ten sposób powstała księga, która nosi dziś sygnaturę A.Vis.68. Zawarte w niej dokumenty są kopalnią wiedzy na temat dziejów świątyń z terenu diecezji krakowskiej. Część z nich to oryginalne dokumenty, inne zaś są odpisami. Najstarszy z nich to odpis dokumentu z 1454 r., dotyczącego fundacji i uposażenia wikariuszy z katedry na Wawelu, najmłodszy zaś pochodzi z końca XVIII w. Jest to odpis relacji z rewizji kościoła w Sączowie przeprowadzonej w 1795 r. Spisywano je po łacinie i w języku polskim. Część z nich odnosi się bezpośrednio do katedry na Wawelu (znajdujących się w niej kaplic i ołtarzy), inne do kościołów i klasztorów z terenu diecezji krakowskiej. Niestety ze względu na stan zachowania (część kart zbutwiała) udostępnianie jej badaczom niosło ryzyko uszkodzenia tego rękopisu. Stąd też decyzja o konserwacji. Ponadto tworzące ją dokumenty mają różny format (część z nich musiała zostać złożona aby dopasować je do wymiarów księgi), a część z nich jest opatrzona pieczęciami suchymi i opłatkowymi należącymi do polskich władców oraz dostojników kościelnych. Wśród tych pierwszych należy wymienić Annę Jagiellonkę której pieczęć znajduje się na dokumencie dotyczącym kaplicy Zygmuntowskiej, wśród tych drugich są pieczęcie prymasa Polski Michała Jerzego Poniatowskiego oraz sufragana krakowskiego biskupa Franciszka Potkańskiego. W trakcie konserwacji księgę rozszyto, rozprostowano złożone dokumenty i zabezpieczono pieczęci. Odtąd będzie przechowywana w formie luźnych kart i poszytów. Na fotografiach poniżej przykładowe karty z A.Vis.68, stan przed konserwacją (po lewej stronie) i po konserwacji (po prawej stronie).




Konserwacja została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, uzyskanych z dopłat ustanowionych w grach objętych monopolem państwa, zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych

Copyright (C) 2009 AKKK